Palenisko w ławce? Toaleta w chodniku? Czy naprawdę pomyśleli o wszystkim?
Czy w dobie zagrożenia konfliktem zbrojnym takie rozwiązania mogłyby wspomóc obronę cywilną?
W tym artykule przeczytasz o:
- Super ciekawe – jak w Japonii wyposażone są parki ewakuacyjne?
- Toalety w chodniku
- Pergole, które można zamienić w namioty
- Ławki, które zamienić można w paleniska
- Pompy/studnie
- Defibrylatory
- Automaty z napojami
- Inne
- Czy w dobie zagrożenia konfliktem zbrojnym takie rozwiązania mogłyby wspomóc obronę cywilną?
Jakie jest Wasze zdanie?
Krótki wstęp:
Na początku wyjaśnijmy sobie po krótce, cóż to jest ten “park ewakuacyjny”.
Japońska nazwa 防災公園 (bōsai kōen) tłumaczona bezpośrednio brzmiałaby “park przeciwdziałania katastrofom” lub też jako bardziej rozszerzona “park przeciwdziałania skutkom katastrof”.
Są to parki, które służą jako baza mająca na celu ochronę życia lokalnych mieszkańców w przypadku wystąpienia katastrofy. Stworzono je w celu wzmocnienia miejskiej infrastruktury przeciwdziałania skutkom katastrof.
W Japonii ryzyko wystąpienia katastrofy naturalnej jest niezwykle wysokie. Trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów i tajfuny nie należą do rzadkości. Następujące po nich tsunami i pożary również stanowią ogromne zagrożenie dla życia i zdrowia mieszkańców.
Głównym z powodów, dla których “parki ewakuacyjne” są tak ważne, jest fakt, iż podczas katastrof, obszary miejskie narażone są na zwiększoną liczbę potencjalnych poszkodowanych.
W związku z tym, obszary wysoko zurbanizowane wymagają zabezpieczenia bardzo dużej przestrzeni na potrzeby ewakuowanych. Zwykłe parki i tereny rekreacyjne mogą pełnić rolę tymczasowego miejsca ewakuacji, jednak tylko szczegółowo zaprojektowane i specjalnie wyposażone “parki ewakuacyjne” są w stanie zapewnić odpowiedni stopień bezpieczeństwa.
Z założenia “parki przeciwdziałania skutkom katastrof” muszą być wyposażone w urządzenia i niezbędne zapasy. Projektowane są tak, aby były odporne na katastrofy, charakteryzowały się odpornością na trzęsienia ziemi, wysoką odpornością ogniową. Często lokalizowane są na wzniesieniach, aby dodatkowo ochronić ewakuowanych przed podwyższonym poziomem wód.
Tereny tych parków wykorzystywane są nie tylko podczas katastrof, ale służą jako przestrzenie rekreacyjne, z których można korzystać również w normalnych warunkach.
Wyposażenie parków ewakuacyjnych w Japonii
Na podstawie parku Shirahige Wschód, przeznaczonego dla 80 000 ewakuowanych.
Mapa przedstawiająca wyposażenie jednego z tokijskich parków ewakuacyjnych.
(źródło: https://www.tokyo-park.or.jp/special/bousai/pdf/020.pdf)
Więcej o ochronie ludności można przeczytać również w tym artykule! ⇓⇓⇓
Architektura ekstremalna – Mieszkalna twierdza przeciwpożarowa prosto z Japonii.
Wyposażenie parków ewakuacyjnych
■ Toaleta awaryjna na wypadek katastrof
Jednym z największych problemów podczas ewakuacji w czasie katastrofy jest brak dostępu do toalety. „Toaleta awaryjna typu włazowego” może być używana nawet w przypadku przerwy w dostawie wody lub prądu. Tę toaletę instaluje się przy włazie kanalizacyjnym podłączonym do rur ściekowych. W czasie katastrofy zdejmuje się pokrywę włazu, montuje sedes i rozstawia namiot, aby zapewnić prywatność.
Montując sedes i rozstawiając namiot, można korzystać z niego jako toalety w sytuacjach awaryjnych.
■ Ławka z piecem awaryjnym (kamado-bench)
Na co dzień służy jako zwykła ławka, ale w przypadku klęski żywiołowej po zdjęciu siedziska staje się „piecem” (kamado).
Można w nim rozpalić ogień i gotować posiłki. Zdjęte elementy można wykorzystać jako stolik.
(Kształt i konstrukcja ławki mogą się różnić w zależności od parku.)
Sposób użycia
- Zdejmij część siedziska ławki.
- Na powierzchni betonowej, na wysokości ziemi, umieść paliwo.
- Wsuń metalową siatkę w szczeliny ścianek.
- Rozpal ogień i postaw garnki lub inne naczynia do gotowania.
■ Pergola awaryjna
W przypadku klęski żywiołowej nakłada się na nią namiot, tworząc tymczasowe schronienie.
Służy jako przestrzeń ratunkowa — na przykład miejsce opieki nad rannymi, chorymi lub osobami starszymi, które nie mają siły samodzielnie się ewakuować.
W czasie katastrofy pergola jest przykrywana namiotem i wykorzystywana jako przestrzeń ratunkowa.
■ Pompa awaryjna (pompa studzienna przeciwklęskowa)
Jest to ręczna pompa wodna, której można używać, gdy sieć wodociągowa lub inne linie zaopatrzenia przestaną działać.
Umożliwia pozyskanie wody do codziennego użytku.
W czasie katastrofy pompa zapewnia wodę do toalet i inne potrzeby gospodarcze.
Uwaga: ta woda nie nadaje się do picia.
■ Cyfrowy ekran informacyjny
W przypadku katastrof dostarcza informacje o sytuacjach kryzysowych.
Działa na zasilaniu awaryjnym nawet podczas przerwy w dostawie prądu i umożliwia sprawdzenie informacji o trzęsieniach ziemi.
Umieszczany zwykle w budynkach na terenie placów ewakuacyjnych.
W takich obiektach znaleźć można też sprzęt ratunkowy, np. defibrylatory.
■ Automaty z napojami
W przypadku katastrofy, po spełnieniu określonych warunków, napoje są udostępniane bezpłatnie.
Na co dzień funkcjonują jako komercyjne.
Zawsze zastanawiałam się dlaczego w parkach, nawet najmniejszych, instalowanych jest aż tyle automatów z napojami! Teraz znam tego przyczynę!
(źródło: https://www.tokyo-park.or.jp/special/bousai/about/)
Oraz inne:
- Ławka ze schowkiem na sprzęt przeciwklęskowy
Ławki zainstalowane w parkach ewakuacyjnych mają w dolnej części schowek — są to ławki ze schowkiem na wyposażenie awaryjne.
Przechowuje się w nich przedmioty używane w razie katastrofy, takie jak toalety awaryjne, namioty pergolowe, worki z piaskiem czy narzędzia.
W sytuacji kryzysowej można je łatwo wyjąć i natychmiast wykorzystać, co jest bardzo praktyczne.
Na co dzień ławki te służą zwykłemu wypoczynkowi, a jednocześnie pełnią funkcję magazynu na sprzęt ratunkowy — to rozwiązanie charakterystyczne dla parków ewakuacyjnych. - Zbiornik wody (rezerwuar przeciwklęskowy)
W czasie katastrof można spodziewać się przerw w dostawie wody i wstrzymania transportu, dlatego zapewnienie zapasów wody jest niezbędne.
Potrzebna jest nie tylko woda pitna, ale także woda użytkowa — do toalet i kąpieli.
W parkach ewakuacyjnych przewidziano takie właśnie zapasy wody.
W większości przypadków zbiorniki te znajdują się pod ziemią.
Dzięki nim możliwe jest zapewnienie dostępu do wody nawet wtedy, gdy sieć wodociągowa zostanie przerwana.
Zbiorniki te są również odporne na wstrząsy sejsmiczne, więc można z nich bezpiecznie korzystać nawet podczas trzęsienia ziemi. - Magazyn zapasów przeciwklęskowych
W czasie katastrofy kluczowe znaczenie ma to, jak dobrze przygotowane są zapasy.
Potrzebne są nie tylko żywność i woda niezbędne do przeżycia, ale także sprzęt ratowniczy i medyczny do ewakuacji oraz udzielania pierwszej pomocy, a także koce, środki higieniczne i inne artykuły codziennego użytku.
W parkach przeciwklęskowych znajdują się specjalne magazyny zapasów, w których przechowuje się tego rodzaju wyposażenie.
Dzięki temu osoby korzystające z parku jako tymczasowego miejsca ewakuacji mogą czuć się bezpieczniej.
Większość magazynów ma odporność ogniową i wodoodporną, dzięki czemu mogą być używane bez problemu nawet podczas katastrof. - Agregaty prądotwórcze i zasilanie solarne (fotowoltaika awaryjna)
Podczas dużych katastrof często dochodzi również do przerw w dostawie prądu.
Aby przygotować się na taką sytuację, w parkach ewakuacyjnych instalowane są panele słoneczne oraz akumulatory magazynujące energię.
System fotowoltaiczny przetwarza energię słoneczną na elektryczność, zapewniając poczucie bezpieczeństwa dzięki dostępnemu oświetleniu.
Zasilanie solarne pozwala oświetlić otoczenie nie tylko w czasie awarii prądu, ale także przy złej pogodzie, a dodatkowo umożliwia korzystanie z gniazdek elektrycznych — co daje poczucie pewności, że energia jest dostępna nawet w trudnych warunkach. - Lądowisko dla helikopterów (heliport)
W wyniku trzęsienia ziemi lub innych katastrof lądowe środki transportu mogą stać się niedostępne.
W takich sytuacjach niezwykle pomocne okazują się helikoptery, które odgrywają kluczową rolę w ratowaniu rannych, transporcie zaopatrzenia oraz działaniach sił samoobrony.
W parkach ewakuacyjnych o dużej powierzchni wyznacza się specjalne lądowiska dla helikopterów, umożliwiające ich tymczasowe starty i lądowania.
W ten sposób parki ewakuacyjne wyposażone są również w infrastrukturę pozwalającą na przyjmowanie pomocy z zewnątrz w sytuacjach kryzysowych.
Czy podobne rozwiązania można wykorzystać jako element obrony cywilnej w czasie konfliku zbrojnego?
Odpowiedź na powyższe pytanie nie będzie z pewnością łatwa i jednoznaczna, jednak czy nie warto byłoby się zastanowić nad adaptacją niektórych rozwiązań?
Krótka analiza:
Tak — wiele elementów japońskich parków ewakuacyjnych (magazyny, zbiorniki wody, zasilanie, heliporty, wyposażone ławki itp.) może być użytecznych także w sytuacji konfliktu zbrojnego (logistyka, przyjęcie poszkodowanych, dystrybucja pomocy, lądowania śmigłowców).
Nie — same otwarte parki nie zastąpią schronów przeciwbombowych gdy chodzi o ochronę przed efektem wybuchu, odłamkami, promieniowaniem opadowym (fallout) czy skażeniem. W tego typu zagrożeniach podstawą ochrony są konstrukcje masywne/ podziemne lub specjalne schrony.
Najlepsze podejście to hybryda i warstwowanie ochrony: wykorzystać parki jako przestrzeń operacyjną / logistyczną + doposażyć je lokalnymi, utwardzonymi/podziemnymi schronami i odpowiednimi procedurami.
A jakie jest Wasze zdanie?
Czy parki ewakuacyjne mogą być częścią obrony cywilnej? — Tak, ale pod warunkiem adaptacji
- Wbudowane, utwardzone/podziemne schrony (dual-use): niewielkie, rozproszone schrony lub „przebieralnie/salony” pod parkiem — z filtrowanym powietrzem i możliwością krótkoterminowego schronienia (kilka dni). (rząd Japonii w 2024 r. zaakcentował rozwijanie schronów i infrastruktury ochronnej).
- Strefy dekontaminacji i zapasy PPE (personal protective equipment): stałe punkty do szybkiej dekontaminacji, masek i filtrów, rękawic, instrukcji i bezpiecznych dróg ewakuacji.
- Hardened storage / ukryte magazyny: zapasy (leki, żywność, woda) w konstrukcjach odpornych na wybuchy/wodę.
- Szkolenia i ćwiczenia z mieszkańcami: parki jako miejsca cyklicznych ćwiczeń, edukacji i utrzymywania gotowości społecznej. (praktykowane w Japonii)
- Funkcja „hubu” dla służb: parki mogą służyć jako bazy dla PSP/Policji/Sił Zbrojnych/medyków do koordynacji akcji, przyjmowania ewakuowanych i kooperacji z transportem powietrznym.
Na koniec:
Bardzo wiele anglojęzycznych materiałów wideo na temat katastrof można znaleźć np. na stronach japońskiej telewizji NHK:
Disaster Preparedness – NHK World
Źródła:
1. Tokyo Metropolitan Park Association
https://www.tokyo-park.or.jp/special/bousai/
2. Ilustracje na podstawie litorytów ukiyoe
https://ukiyoestock.com/jp/
3. UN Policy Portal
https://policy.un.org/en
archxistence 
Leave a comment